Ból i łzawienie oka po uderzeniu - co robić?

Ból i łzawienie oka po uderzeniu mogą być tylko przejściową reakcją na podrażnienie, ale czasem wskazują na otarcie rogówki, krwawienie albo poważniejszy uraz wewnątrz oka. Wyjaśniam, co zrobić od razu, jak rozpoznać objawy alarmowe i dlaczego nawet pozornie niewielkiego urazu nie zawsze warto przeczekiwać.

Co może oznaczać ból i łzawienie po uderzeniu

Łzawienie jest naturalnym odruchem ochronnym. Po urazie oko próbuje w ten sposób wypłukać drobiny i ograniczyć podrażnienie, dlatego samo łzawienie nie mówi jeszcze, jak poważny jest problem. Znacznie ważniejsze są jakość widzenia, nasilenie bólu i wygląd oka.

Najczęstsze przyczyny dolegliwości to stłuczenie powiek i tkanek wokół oka, podrażnienie spojówki albo otarcie rogówki. Rogówka jest przezroczystą przednią częścią oka, bardzo bogato unerwioną. Nawet niewielkie zadrapanie może więc powodować ostry ból, pieczenie, światłowstręt, częste mruganie i wrażenie, że coś tkwi pod powieką.

Mocniejsze uderzenie może uszkodzić także struktury znajdujące się głębiej. W grę wchodzą między innymi krwawienie do przedniej komory oka, uraz tęczówki, wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego, złamanie oczodołu albo uszkodzenie siatkówki. Brak dużego siniaka nie wyklucza poważnego urazu, bo część zmian nie jest widoczna bez badania okulistycznego.

Z mojego punktu widzenia najczęstszy błąd polega na ocenianiu sytuacji wyłącznie po wyglądzie powieki. Podbite oko może wyglądać groźnie, ale nie uszkadzać gałki ocznej, a niewielkie zaczerwienienie może towarzyszyć otarciu rogówki. Dlatego po uderzeniu większą wagę przykładam do objawów funkcjonalnych, przede wszystkim do tego, czy widzenie pozostało takie samo.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc okulistyczna

Po urazie oka nie czekaj na samoistną poprawę, jeśli pojawi się jakakolwiek zmiana widzenia. Dotyczy to zamglenia obrazu, podwójnego widzenia, ubytku pola widzenia, błysków, nowych mętów lub wrażenia zasłony przesuwającej się przed okiem.

Pilnej konsultacji wymagają również silny albo narastający ból, wyraźna nadwrażliwość na światło, nierówne źrenice, krew w przedniej części oka, trudność w poruszaniu gałką oczną oraz wrażenie, że oko jest przesunięte lub nietypowo wypukłe. Niepokój powinny wzbudzić także duży obrzęk, rana powieki i drętwienie skóry wokół oka.

• Natychmiast jedź na SOR lub skontaktuj się z numerem 112 albo 999, jeśli widzenie nagle się pogorszyło, doszło do przebicia oka, w ranie tkwi przedmiot albo pojawiło się intensywne krwawienie.
• Jeszcze tego samego dnia skontaktuj się z okulistą, gdy ból, łzawienie, zaczerwienienie lub światłowstręt utrzymują się po uderzeniu, nawet jeśli obraz wydaje się prawidłowy.
• Po urazie głowy zwróć uwagę także na wymioty, utratę przytomności, silny ból głowy lub splątanie. W takiej sytuacji potrzebna może być nie tylko ocena oka, lecz także pilna diagnostyka urazu głowy.

Materiały dotyczące urazów oka, między innymi NHS i serwis mp.pl, wskazują, że ból po urazie mechanicznym, zaczerwienienie lub pogorszenie widzenia są powodami do szybkiej oceny lekarskiej. To rozsądne podejście, ponieważ objawy mogą narastać z opóźnieniem.

Co zrobić od razu po uderzeniu

Jeśli nie ma rany penetrującej ani przedmiotu wbitego w oko, zacznij od przerwania aktywności i spokojnej oceny objawów. Zdejmij soczewkę kontaktową tylko wtedy, gdy można to zrobić łatwo i bez dotykania bolesnej powierzchni. Nie zmuszaj soczewki do wyjęcia, jeśli oko jest mocno podrażnione albo podejrzewasz uszkodzenie.

1. Umyj ręce i nie pocieraj oka.
2. Przyłóż przez zamkniętą powiekę chłodny okład owinięty w czystą tkaninę.
3. Trzymaj okład przez około 10-15 minut, bez dociskania gałki ocznej.
4. Odpocznij w przyciemnionym pomieszczeniu, jeśli światło nasila ból.
5. Sprawdź osobno widzenie każdym okiem, ale nie zasłaniaj ani nie zaklejaj mocno bolącego oka.

Chłód może zmniejszyć obrzęk powiek i dyskomfort, ale nie naprawi uszkodzenia rogówki ani siatkówki. Nie przykładaj lodu bezpośrednio do skóry i nie używaj produktów z zamrażarki bez zabezpieczenia. Okład jest sposobem na ograniczenie objawów, a nie leczeniem urazu.

Jeśli potrzebujesz leku przeciwbólowego, możesz rozważyć paracetamol zgodnie z ulotką, o ile nie masz przeciwwskazań. Przy krwi widocznej w oku lub podejrzeniu krwawienia nie sięgaj samodzielnie po aspirynę. Gdy widzenie jest niepewne, nie prowadź samochodu do czasu oceny przez lekarza.

Czego nie robić, nawet gdy uraz wygląda niegroźnie

Najbardziej szkodliwe bywa intensywne pocieranie oka. Może ono pogłębić otarcie rogówki, przesunąć drobne ciało obce po jej powierzchni albo zwiększyć podrażnienie. Podobnie działa próba „wyczyszczenia” oka chusteczką, patyczkiem kosmetycznym lub paznokciem.

Nie zakraplaj oka przypadkowymi preparatami z domowej apteczki. Szczególnie ryzykowne są krople znieczulające i sterydowe, ponieważ mogą zamaskować pogorszenie i utrudnić gojenie. Krople obkurczające naczynia również nie rozwiązują przyczyny problemu.

Jeśli podejrzewasz przebicie, nie płucz oka, nie wyjmuj wbitego przedmiotu i nie zakładaj zwykłego opatrunku uciskowego. Możesz jedynie luźno osłonić oko sztywną, czystą osłoną, na przykład dnem papierowego kubka, i pilnie zgłosić się po pomoc. Nie uciskaj osłony i nie próbuj samodzielnie sprawdzać, czy oko „działa”.

Osobnej zasady wymaga kontakt z substancją chemiczną. Wtedy oko należy płukać dużą ilością czystej, letniej wody przez co najmniej 15-20 minut, wyjąć soczewki, jeśli można to zrobić bez oporu, i natychmiast skontaktować się z pomocą medyczną. Uderzenie i oparzenie chemiczne to dwa różne mechanizmy urazu, dlatego nie należy postępować z nimi tak samo.

Jak wygląda badanie i co może wykazać

Okulista zwykle zaczyna od pytań o rodzaj przedmiotu, siłę uderzenia, czas zdarzenia i objawy, które pojawiły się później. Następnie sprawdza ostrość widzenia, reakcję źrenic, ruchomość oka i stan powiek. To proste elementy badania, ale pozwalają szybko wychwycić sytuacje wymagające dalszej diagnostyki.

W lampie szczelinowej lekarz może zobaczyć otarcie rogówki, ciało obce, stan zapalny lub krwawienie. Czasem stosuje barwnik fluoresceinowy, który uwidacznia nawet drobne uszkodzenia powierzchni oka. Pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego i badanie dna oka wykonuje się zależnie od obrazu klinicznego, a przy podejrzeniu złamania oczodołu lub ciała obcego może być potrzebne badanie obrazowe.

Powierzchowne otarcie może goić się szybko, ale tempo poprawy zależy od jego rozległości i od tego, czy nie doszło do dodatkowych uszkodzeń. Jeśli po badaniu otrzymasz krople lub maść, stosuj je dokładnie według zaleceń i nie wracaj do soczewek kontaktowych, dopóki lekarz nie uzna, że jest to bezpieczne.

Co zapamiętać, zanim uznasz uraz za błahy

Po lekkim uderzeniu łzawienie może ustąpić samo, ale utrzymujący się ból nie powinien być ignorowany. Najbezpieczniejszy plan to nie pocierać oka, zastosować delikatny chłodny okład, zrezygnować z przypadkowych kropli i kontrolować widzenie.

Jeżeli pojawia się choć jedna zmiana widzenia, krew, silny ból, światłowstręt, podwójne widzenie albo rana, potrzebna jest pilna pomoc. W przypadku oka lepiej sprawdzić uraz zbyt wcześnie niż przegapić problem, którego nie da się ocenić samodzielnie w lustrze.