Po długim płaczu oczy mogą piec, szczypać albo sprawiać wrażenie zupełnie suchych. Pytanie, czy łzy mogą się skończyć, ma jednak prostą odpowiedź: organizm nie zużywa ich jak zapasu w butelce, ale może produkować ich za mało albo zbyt szybko je tracić. Wyjaśniam, skąd bierze się suchość oczu, co można zrobić samodzielnie i kiedy potrzebna jest konsultacja okulistyczna.
Łzy nie kończą się nagle, ale ich produkcja może wyraźnie spaść
- Łzy powstają stale, a ich ilość zależy od pracy gruczołów łzowych, powiek i gruczołów Meiboma.
- Suche oko może oznaczać zarówno niedobór łez, jak i ich zbyt szybkie parowanie.
- Długie patrzenie w ekran, soczewki kontaktowe, klimatyzacja i niektóre leki często nasilają problem.
- Przy częstym stosowaniu kropli najlepiej wybierać preparaty bez konserwantów.
- Ból, silne zaczerwienienie, światłowstręt lub pogorszenie widzenia wymagają szybkiej oceny lekarskiej.
Dlaczego łzy nie wyczerpują się jak zapas płynu
Łzy są produkowane przez gruczoły łzowe przez cały czas, choć zwykle w niewielkiej ilości. Mruganie rozprowadza je po rogówce, a nadmiar odpływa przez kanaliki łzowe do nosa. To dlatego po płaczu nie zostajemy bez łez na zawsze, nawet jeśli przez pewien czas trudniej wywołać kolejne łzawienie.
Film łzowy ma trzy warstwy. Warstwa wodna nawilża i odżywia powierzchnię oka, warstwa tłuszczowa ogranicza parowanie, a warstwa śluzowa pomaga utrzymać płyn na rogówce. Zaburzenie którejkolwiek z nich może dawać objawy suchego oka, nawet gdy gruczoły nadal wytwarzają łzy.
Po intensywnym płaczu oczy bywają opuchnięte, podrażnione i przesuszone. Pojawia się też uczucie piasku pod powiekami, ponieważ płyn łzowy nie tworzy wtedy stabilnej warstwy ochronnej. Nie oznacza to opróżnienia gruczołów łzowych, tylko chwilowe zaburzenie ich pracy i powierzchni oka.
Co może ograniczyć produkcję lub przyspieszyć utratę łez
Najczęściej problem nie ma jednej przyczyny. U jednej osoby dominuje zbyt mała produkcja części wodnej filmu łzowego, u innej łzy są wytwarzane, lecz szybko odparowują z powodu nieprawidłowej warstwy tłuszczowej albo rzadszego mrugania.
Codzienne warunki i nawyki
- Ekrany ograniczają częstotliwość mrugania, szczególnie podczas pracy, grania i oglądania telefonu z bliska.
- Klimatyzacja, ogrzewanie, wiatr i suche powietrze przyspieszają parowanie filmu łzowego.
- Soczewki kontaktowe mogą zwiększać parowanie i zmieniać sposób rozprowadzania łez.
- Dym papierosowy, kurz i intensywne zapachy dodatkowo drażnią powierzchnię oka.
Z wiekiem gruczoły łzowe mogą pracować mniej wydajnie. U kobiet suchość oczu częściej nasila się także w okresie zmian hormonalnych, między innymi w czasie menopauzy. Z mojego punktu widzenia szczególnie często lekceważone jest połączenie wieku, ekranów i suchego powietrza, które razem potrafi dać silniejsze objawy niż każdy z tych czynników osobno.
Przeczytaj również: Rąbek rogówki - Klucz do zdrowego wzroku? Sprawdź, jak go chronić!
Leki i choroby
Suchość mogą nasilać między innymi niektóre leki przeciwalergiczne, przeciwdepresyjne, moczopędne, obniżające ciśnienie oraz preparaty stosowane na przeziębienie. Nie należy jednak samodzielnie odstawiać leku. Jeśli objawy zaczęły się po zmianie terapii, trzeba omówić to z lekarzem lub farmaceutą.
Przewlekłe dolegliwości mogą towarzyszyć zapaleniu brzegów powiek, dysfunkcji gruczołów Meiboma, chorobom tarczycy, cukrzycy oraz chorobom autoimmunologicznym, takim jak zespół Sjögrena. Znaczenie mogą mieć także przebyte zabiegi laserowej korekcji wzroku, urazy i zaburzenia unerwienia rogówki.
Jak rozpoznać, że chodzi o zespół suchego oka
Typowe objawy to pieczenie, kłucie, swędzenie, uczucie ciała obcego, zaczerwienienie i zmęczenie oczu. Obraz może chwilowo się rozmazywać, zwłaszcza podczas czytania lub pracy przy komputerze, a po mrugnięciu widzenie czasem na krótko się poprawia.
Paradoksalnie suche oko może również łzawić nadmiernie. Podrażniona rogówka wysyła sygnał alarmowy i uruchamia gwałtowny napływ wodnistych łez. Taki odruch nie zawsze poprawia nawilżenie, ponieważ łzy są produkowane nagle i mogą szybko odpływać, zamiast stabilnie pokrywać powierzchnię oka.
Jeśli problem trwa dłużej niż kilka tygodni, nawraca albo wymaga kropli każdego dnia, warto wykonać badanie okulistyczne. Lekarz może ocenić powieki i rogówkę, zmierzyć ilość łez testem Schirmera oraz sprawdzić, jak długo utrzymuje się film łzowy po mrugnięciu.
Co można zrobić, żeby zmniejszyć suchość oczu
Największą różnicę zwykle przynosi kilka prostych działań wykonywanych regularnie, a nie pojedyncza aplikacja kropli. Sam zaczynam od ograniczenia czynników, które wysuszają oczy, ponieważ nawet najlepszy preparat nie zadziała dobrze, jeśli ekran, nawiew i soczewki kontaktowe stale podtrzymują podrażnienie.- Podczas pracy przy ekranie rób regularne przerwy i świadomie mrugaj. Monitor ustaw nieco poniżej linii oczu, aby zmniejszyć szerokość otwarcia powiek.
- Unikaj kierowania nawiewu klimatyzacji lub wentylatora prosto na twarz. W bardzo suchym pomieszczeniu może pomóc nawilżacz powietrza.
- Przy wietrze i kurzu noś okulary z oprawą, która częściowo osłania oczy.
- Jeżeli nosisz soczewki, skróć czas ich używania i w razie podrażnienia przejdź na okulary.
- Przy zapaleniu brzegów powiek stosuj delikatne, ciepłe okłady i higienę powiek zgodnie z zaleceniem specjalisty.
Sztuczne łzy mogą poprawić komfort, ale dobór preparatu ma znaczenie. Przy stosowaniu kilka razy dziennie rozsądniejszym wyborem są zwykle krople bez konserwantów, ponieważ środki konserwujące mogą dodatkowo drażnić powierzchnię oka. Unikałbym też regularnego używania kropli „na czerwone oczy”, które zwężają naczynia i nie rozwiązują przyczyny suchości.
Jeśli krople trzeba stosować bardzo często, nie przynoszą ulgi albo objawy szybko wracają, samo nawilżanie może być niewystarczające. Okulista może zalecić żel lub maść na noc, leczenie stanu zapalnego, terapię brzegów powiek albo rozwiązania ograniczające odpływ łez.
Kiedy suchość wymaga pilnej konsultacji
Łagodne pieczenie po wielu godzinach przed ekranem zwykle nie oznacza nagłego zagrożenia. Inaczej jest, gdy pojawia się silny ból, wyraźne zaczerwienienie i pogorszenie widzenia, zwłaszcza u osoby noszącej soczewki kontaktowe.
Szybkiej pomocy wymagają także światłowstręt, uraz oka, ciało obce, ropna wydzielina, nagłe błyski lub ubytki w polu widzenia. Nie warto czekać, aż objawy „same się wypłaczą”, ponieważ podobny zestaw dolegliwości może towarzyszyć infekcji rogówki, zapaleniu lub innemu schorzeniu wymagającemu leczenia.
Do okulisty lub optometrysty warto zgłosić się również wtedy, gdy domowe sposoby nie pomagają po kilku tygodniach. Szczególnej uwagi wymagają objawy po operacji oka, przy chorobie autoimmunologicznej oraz wtedy, gdy suchość dotyczy także ust, nosa lub skóry.
Najważniejsze jest nie samo łzawienie, lecz jakość filmu łzowego
Łzy nie mają określonego limitu, który można bezpowrotnie wyczerpać. Możliwe jest natomiast długotrwałe ograniczenie produkcji, nadmierne parowanie albo zaburzenie składu filmu łzowego, a każdy z tych problemów może powodować podobne odczucia.
Jeśli oczy są suche po płaczu, ekranie lub przebywaniu w klimatyzowanym pomieszczeniu, najpierw usuń czynnik drażniący i zastosuj delikatne nawilżanie. Gdy objawy wracają, traktuję to jako sygnał do diagnostyki, a nie powód do bezterminowego testowania kolejnych przypadkowych kropli.
