Latem łatwo pomyśleć, że krótka sesja w solarium będzie bezpieczniejsza niż plażowanie, bo trwa zaledwie kilka minut. Odpowiedź zależy jednak od dawki promieniowania, a nie od miejsca, w którym się opalasz. Wyjaśniam, co bardziej szkodzi skórze i oczom, czym różni się naturalne UV od tego w solarium oraz jak rozsądnie chronić wzrok.
Największe ryzyko wynika z dawki UV, nie z samego miejsca opalania
- Solarium nie jest bezpieczniejszą wersją słońca i nie daje zdrowej opalenizny.
- UVA i UVB uszkadzają oczy, zwiększając ryzyko podrażnień, zaćmy i zmian na powiekach.
- Jedna intensywna sesja może dostarczyć dużej dawki promieniowania w krótkim czasie.
- Na zewnątrz wybieraj okulary z oznaczeniem UV400 lub 99-100% UVA i UVB.
- Do solarium nie wystarczą zamknięte oczy ani zwykłe okulary przeciwsłoneczne. Potrzebne są szczelne okulary ochronne do lamp UV.
Co jest bardziej szkodliwe, słońce czy solarium
Moja krótka odpowiedź brzmi: solarium nie jest bezpieczniejszą alternatywą dla słońca. Oba źródła emitują promieniowanie ultrafioletowe, które może uszkadzać DNA skóry, przyspieszać jej starzenie i negatywnie wpływać na oczy.
Różnica polega na sposobie ekspozycji. Słońce zmienia intensywność zależnie od pory dnia, pory roku, szerokości geograficznej, zachmurzenia i odbicia od wody, piasku albo śniegu. W solarium twarz i ciało znajdują się bardzo blisko lamp, dlatego w krótkim czasie można otrzymać skoncentrowaną dawkę UVA i UVB.
Nie da się uczciwie powiedzieć, że każda minuta w solarium jest bardziej szkodliwa niż każda minuta na słońcu. Znaczenie ma moc urządzenia, długość sesji, fototyp skóry oraz całkowita dawka z całego życia. Jeśli jednak pytanie dotyczy wyboru metody opalania, zdrowotna rekomendacja jest prosta: zrezygnować z solarium, a słońce ograniczać i chronić się przed nim.
Organizacje zdrowotne, w tym WHO, nie traktują opalania w solarium jako bezpiecznego sposobu poprawy wyglądu ani źródła witaminy D. Brązowy kolor skóry jest reakcją obronną na uszkodzenie wywołane UV, a nie dowodem dobrego zdrowia.
Dlaczego sztuczne opalanie może szybko zaszkodzić oczom
Oczy nie mają takiej ochrony jak skóra. Powieki i odruch mrugania ograniczają część promieniowania, ale nie zatrzymują całkowicie UVA i UVB. Zamknięcie oczu podczas sesji w solarium nie zastępuje właściwych gogli.
Krótkotrwałe skutki
Duża dawka UV może doprowadzić do fotokeratitis, czyli ostrego zapalenia rogówki przypominającego oparzenie słoneczne oka. Objawy nie zawsze pojawiają się od razu. Po kilku godzinach mogą wystąpić pieczenie, ból, łzawienie, zaczerwienienie, światłowstręt i zamazane widzenie.Podobny problem zdarza się po długim pobycie na śniegu, nad wodą albo na plaży bez okularów. Odbite promieniowanie zwiększa ekspozycję, dlatego nawet pozornie łagodny dzień może być dla oczu obciążający.
Przeczytaj również: Krostka na linii wodnej oka - jęczmień czy gradówka?
Skutki wieloletnie
Promieniowanie UV może przyczyniać się do rozwoju zaćmy, czyli zmętnienia soczewki powodującego stopniowe pogorszenie ostrości widzenia. Długotrwała ekspozycja wiąże się też ze zmianami na powierzchni oka i powiek, przedwczesnym starzeniem skóry wokół oczu oraz zwiększonym ryzykiem niektórych nowotworów skóry w tej okolicy.To właśnie dlatego w poradach dotyczących wzroku nie skupiam się wyłącznie na filtrze w kremie. Krem chroni skórę, ale nie zastępuje ochrony oczu. Przy regularnym narażeniu liczy się suma ekspozycji, nawet jeśli pojedyncze wyjście na słońce nie powoduje bólu ani zaczerwienienia.
Słońce i solarium w praktycznym porównaniu
Poniższe zestawienie pokazuje, dlaczego nie warto oceniać bezpieczeństwa wyłącznie po długości opalania. Pięć minut przy mocnych lampach może oznaczać zupełnie inną dawkę niż pięć minut spaceru w cieniu.
| Kryterium | Słońce | Solarium |
|---|---|---|
| Źródło UV | Naturalne promieniowanie UVA i UVB, którego natężenie zmienia się w ciągu dnia. | Sztuczne lampy emitujące głównie UVA, a często także UVB. |
| Kontrola dawki | Można ograniczyć ekspozycję przez cień, ubranie i unikanie godzin największego nasłonecznienia. | Dawka zależy od urządzenia, czasu sesji i odległości od lamp, ale jest dostarczana bardzo blisko skóry. |
| Wpływ na oczy | Ryzyko rośnie przy braku okularów, odbiciu od wody, śniegu lub piasku. | Wysokie ryzyko ostrego podrażnienia, jeśli gogle są źle założone, zsuwają się albo nie są używane. |
| Możliwość ochrony | Skuteczne są okulary UV, kapelusz, cień, odzież i krem z filtrem. | Najbezpieczniejszą decyzją jest rezygnacja; przy korzystaniu z urządzenia minimum stanowią certyfikowane, szczelne gogle. |
| Ocena zdrowotna | Umiarkowana ekspozycja z ochroną jest mniej ryzykowna niż opalanie do oparzenia. | Nie ma bezpiecznej dawki kosmetycznego opalania, którą można polecić jako korzystną dla zdrowia. |
Najczęstszy błąd polega na porównywaniu wyłącznie czasu. W praktyce ważniejsza jest intensywność promieniowania i łączna dawka UV. Dlatego krótsza sesja nie musi oznaczać mniejszego zagrożenia.
Jak chronić oczy przed słońcem bez utrudniania sobie życia
Dobre okulary przeciwsłoneczne nie muszą być drogie ani bardzo ciemne. Najważniejszy jest filtr, nie kolor soczewek. Szukaj oznaczenia UV400 albo ochrony 99-100% przed UVA i UVB, a nie tylko informacji, że szkła są przyciemniane.
- Wybieraj oprawy dobrze przylegające do twarzy, najlepiej większe lub lekko zawijane.
- Zakładaj okulary także przy zachmurzonym niebie, ponieważ chmury nie zatrzymują całego UV.
- Na plaży, stoku i nad wodą łącz okulary z kapeluszem lub czapką z daszkiem.
- Nie patrz bezpośrednio w słońce, nawet przez przyciemniane szkła.
- Jeśli nie wiesz, czy stare okulary mają filtr, sprawdź je w salonie optycznym przy użyciu miernika.
Nie zakładaj też, że bardzo ciemne szkła automatycznie są lepsze. Jeśli nie mają filtra UV, mogą ograniczyć odruch zwężania źrenicy, a przez to zwiększyć ilość promieniowania docierającego do oka. Liczy się certyfikowana ochrona i dobre dopasowanie.
Jeśli mimo wszystko korzystasz z solarium
Najbezpieczniejsza rada brzmi, aby z niego nie korzystać. Jeśli jednak ktoś podejmuje inną decyzję, powinien potraktować ochronę oczu jako absolutne minimum, a nie opcjonalny dodatek do sesji.
- Używaj wyłącznie gogli przeznaczonych do solarium, z ochroną przed promieniowaniem UV.
- Sprawdź, czy gogle są całe, czyste i dobrze przylegają do oczodołów.
- Nie zastępuj ich zwykłymi okularami przeciwsłonecznymi, ręcznikiem ani zamkniętymi powiekami.
- Przerwij sesję, jeśli gogle się przesuwają, pękły albo powodują dyskomfort.
- Nie korzystaj z solarium po zabiegu okulistycznym bez zgody lekarza.
W Polsce osoby poniżej 18. roku życia nie mogą korzystać z solarium. Zakaz nie oznacza jednak, że po osiągnięciu pełnoletności promieniowanie staje się bezpieczne. Dotyczy to szczególnie osób z jasną skórą, licznymi znamionami, chorobami oczu oraz przyjmujących leki zwiększające wrażliwość na światło.
Jeżeli po opalaniu pojawią się silny ból oka, światłowstręt, pogorszenie widzenia, uczucie ciała obcego albo nasilone łzawienie, nie próbuj przeczekiwać problemu i nie stosuj przypadkowych kropli. Takie objawy wymagają konsultacji okulistycznej, zwłaszcza gdy utrzymują się do następnego dnia.
Co wybrać zamiast opalania UV
Jeśli chodzi tylko o kolor skóry, rozsądniejszą alternatywą są kosmetyki samoopalające lub opalanie natryskowe, ponieważ nie wykorzystują promieniowania UV do wywołania opalenizny. Nie chronią jednak przed słońcem, więc po ich zastosowaniu nadal potrzebujesz kremu z filtrem, okularów i odzieży ochronnej.
Nie traktowałbym też solarium jako sposobu na uzupełnienie witaminy D. W razie niedoboru właściwą drogą jest badanie i konsultacja z lekarzem albo farmaceutą, a nie dodatkowa dawka promieniowania. Dla oczu korzyść kosmetyczna jest krótkotrwała, natomiast uszkodzenia mogą narastać po cichu przez lata.
Zdrowa opalenizna nie istnieje, ale zdrowe nawyki już tak
Na pytanie, co bardziej szkodzi, słońce czy solarium, odpowiadam więc bez wahania: solarium nie powinno być wybierane jako bezpieczniejsza opcja. Słońce także może uszkadzać skórę i wzrok, ale można ograniczać jego wpływ przez cień, ubranie, okulary z filtrem UV i unikanie intensywnej ekspozycji.
Największą różnicę robią proste decyzje powtarzane codziennie. Okulary z ochroną UV400, kapelusz, rozsądne godziny przebywania na zewnątrz i rezygnacja z lamp opalających chronią oczy skuteczniej niż samo mrużenie powiek czy wybieranie krótszej sesji.
