Kiedy zwykły spacer w słoneczny dzień kończy się mrużeniem oczu, łzawieniem albo bólem, nie zawsze chodzi tylko o zbyt mocny blask. Wyjaśniam, skąd bierze się nadwrażliwość na światło, co można zrobić od razu i jak wybrać okulary przeciwsłoneczne, które rzeczywiście poprawiają komfort widzenia. Podpowiadam też, kiedy światłowstręt wymaga szybkiej konsultacji okulistycznej.
Najczęściej pomaga ochrona przed blaskiem, ale nagła nadwrażliwość wymaga czujności
- Okulary z filtrem UV400 ograniczają niemal całe szkodliwe promieniowanie UVA i UVB.
- Polaryzacja redukuje odblaski od szyb, wody, śniegu i mokrej jezdni, ale sama nie gwarantuje ochrony UV.
- Za pieczenie i mrużenie oczu często odpowiadają suchość oka, soczewki kontaktowe lub niewyrównana wada wzroku.
- Nagły ból, zaczerwienienie, pogorszenie widzenia albo nudności to sygnały, by pilnie skontaktować się z lekarzem.
- Nie patrz bezpośrednio w słońce, nawet przez przyciemniane okulary.
Kiedy słońce razi w oczy, a kiedy mówimy o światłowstręcie
Silne światło naturalnie powoduje zwężenie źrenic i odruchowe mrużenie oczu. Problem pojawia się wtedy, gdy zwykłe nasłonecznienie wywołuje ból, pieczenie, łzawienie albo wyraźne pogorszenie widzenia. Medycznie taką nadmierną wrażliwość na światło określa się jako światłowstręt, czyli fotofobię.
Jeżeli dyskomfort występuje wyłącznie przy bezpośrednim patrzeniu w jasne niebo lub odbicia, najczęściej winny jest olśniewający blask. Inaczej wygląda sytuacja, gdy światło przeszkadza także w cieniu, w pomieszczeniu albo podczas pochmurnej pogody. Wtedy przyciemniane okulary mogą jedynie maskować objaw, zamiast rozwiązać jego przyczynę.
Dlaczego światło słoneczne może mocno przeszkadzać
Najbardziej typowym powodem jest odbijanie promieni od śniegu, wody, piasku, jasnych elewacji lub mokrej nawierzchni. Oko otrzymuje wtedy dużo światła z różnych kierunków, a obraz staje się mniej czytelny. Szczególnie dokuczliwe bywa to podczas prowadzenia samochodu, gdy słońce znajduje się nisko nad horyzontem.
Suchość oka i podrażniona rogówka
Film łzowy pokrywający rogówkę działa jak gładka, optyczna warstwa. Gdy jest go za mało albo szybko paruje, światło rozprasza się nieregularnie, co daje efekt olśnienia, piasku pod powiekami i pieczenia. Sprzyjają temu klimatyzacja, ogrzewanie, długie patrzenie w ekran, wiatr oraz soczewki kontaktowe. Jeśli po kilku godzinach pracy przy komputerze słońce zaczyna przeszkadzać bardziej niż rano, przyczyną może być właśnie przesuszona powierzchnia oka. W takiej sytuacji pomaga odpoczynek, częstsze mruganie i nawilżające krople bez konserwantów, o ile wcześniej były dobrze tolerowane.Przeczytaj również: Retinopatia słoneczna - Objawy, leczenie, ochrona wzroku
Wada wzroku, migrena i choroby oczu
Niewyrównana wada wzroku może zwiększać wysiłek potrzebny do uzyskania ostrego obrazu, a mocne światło dodatkowo uwidacznia ten problem. Nadwrażliwość pojawia się także przy migrenie, zapaleniu rogówki lub tęczówki, alergicznym podrażnieniu spojówek, zaćmie oraz po niektórych zabiegach okulistycznych.
Światłowstręt może być również działaniem ubocznym leków albo przejściowym skutkiem rozszerzenia źrenic podczas badania. Nowa, wyraźnie silniejsza reakcja na światło nie powinna być jednak automatycznie tłumaczona zmęczeniem.
Co zrobić od razu, gdy blask powoduje dyskomfort
Pierwsza pomoc jest prosta, ale ważna. Trzeba ograniczyć ilość światła docierającego do oczu i dać im chwilę odpoczynku, zamiast próbować przyzwyczajać się do bólu.
- Przejdź do cienia lub wnętrza i zamknij oczy na kilka minut.
- Załóż okulary przeciwsłoneczne z potwierdzoną ochroną UV oraz czapkę z daszkiem albo kapelusz.
- Nie pocieraj oczu, nawet jeśli łzawią lub swędzą.
- Jeśli nosisz soczewki kontaktowe i pojawiło się pieczenie, wyjmij je i nie zakładaj ponownie do czasu ustąpienia objawów.
- Przy uczuciu suchości możesz użyć kropli nawilżających, najlepiej w jednodawkowych pojemnikach.
- Nie prowadź samochodu, jeśli odblaski utrudniają ocenę drogi.
Nie polecam zakraplania na własną rękę preparatów „na czerwone oczy”. Mogą chwilowo zwęzić naczynia i poprawić wygląd spojówek, ale nie leczą przyczyny światłowstrętu, a przy częstym stosowaniu mogą nasilać problem.
Nie patrz też bezpośrednio w słońce przez okulary przeciwsłoneczne. Ich zadaniem jest ograniczanie olśnienia i promieniowania UV podczas normalnego przebywania na zewnątrz, a nie zabezpieczanie wzroku przed obserwowaniem tarczy słonecznej.
Jak wybrać okulary, które naprawdę ograniczają olśnienie
Ciemne szkła nie zawsze oznaczają dobrą ochronę. Najważniejszy jest filtr UV, a nie sam kolor soczewki. Według UOKiK warto szukać oznaczenia UV400 oraz znaku CE. Filtr UV400 zatrzymuje niemal 100 procent promieniowania ultrafioletowego w zakresie do 400 nanometrów.
| Cecha okularów | Co daje | Na co uważać |
|---|---|---|
| UV400 | Ochrona przed UVA i UVB | Nie oceniaj jej po samym stopniu przyciemnienia |
| Polaryzacja | Redukuje odbicia od wody, śniegu, szyb i jezdni | Nie zastępuje filtra UV |
| Kategoria 2 | Codzienne użytkowanie przy umiarkowanym słońcu | Może być zbyt słaba nad wodą lub w górach |
| Kategoria 3 | Silne słońce, plaża, podróż i większość letnich aktywności | Nie używaj jej do patrzenia w słońce |
| Kategoria 4 | Bardzo silne olśnienie, na przykład wysokie góry | Nie nadaje się do prowadzenia samochodu |
Do codziennego chodzenia po mieście najczęściej wystarcza dobrze dopasowany model kategorii 2 lub 3. Na plaży, wodzie i śniegu szczególnie doceniam polaryzację oraz większą, lekko zakrzywioną oprawę, bo ograniczają także światło wpadające bokiem.
Soczewki fotochromowe są wygodne, gdy często przechodzisz między wnętrzem a zewnętrzem. Trzeba jednak pamiętać, że w samochodzie mogą przyciemniać się słabiej, ponieważ szyby częściowo zatrzymują promieniowanie UV. Jeśli przeszkadzają Ci refleksy na drodze, praktyczniejsza będzie osobna para okularów z polaryzacją.Osoby z wadą wzroku mogą wybrać okulary przeciwsłoneczne korekcyjne albo nakładki na okulary. W obu przypadkach liczy się nie tylko moc soczewek, lecz także ich dopasowanie do twarzy i brak bocznych prześwitów.
Kiedy z nadwrażliwością na światło trzeba iść do okulisty
Do specjalisty warto zgłosić się, jeśli problem jest nowy, nawraca albo nie mija po 1-2 dniach odpoczynku i ograniczenia ekspozycji na słońce. Konsultacja jest szczególnie potrzebna, gdy światło przeszkadza także w pomieszczeniach lub konieczne staje się noszenie ciemnych okularów w domu.
Pilnej pomocy wymagają objawy takie jak:
- silny albo narastający ból oka,
- wyraźne zaczerwienienie jednego oka,
- nagłe pogorszenie lub utrata widzenia,
- tęczowe kręgi wokół źródeł światła,
- uraz, ciało obce albo kontakt oka z substancją chemiczną,
- światłowstręt po noszeniu soczewek kontaktowych, zwłaszcza z bólem i zamgleniem obrazu,
- ból głowy ze sztywnością karku, gorączką, nudnościami lub wymiotami.
Takie objawy mogą wskazywać między innymi na uszkodzenie rogówki, zapalenie wewnątrz oka, ostrą infekcję lub inny stan wymagający szybkiego leczenia. MedlinePlus zaleca pilną ocenę medyczną przy umiarkowanym lub silnym bólu oka, także wtedy, gdy ból występuje przy słabym świetle.
Najprostszy test, który pomaga ocenić sytuację
Zastanów się, czy problem pojawia się tylko przy bezpośrednim słońcu, czy również w cieniu i w domu. Sprawdź też, czy występują ból, zaczerwienienie, wydzielina, zamglenie widzenia, ból głowy albo związek z soczewkami kontaktowymi.
Jeśli wystarcza cień, kapelusz i dobre okulary z filtrem UV, a oczy szybko wracają do normy, najpewniej chodzi o przejściowe olśnienie lub suchość. Gdy reakcja jest nagła, jednostronna, bolesna albo wyraźnie silniejsza niż wcześniej, lepiej nie poprzestawać na ciemnych szkłach i umówić badanie wzroku.
