Najważniejsze zasady przy ciele obcym w oku
- Nie pocieraj oka, ponieważ drobina może porysować rogówkę.
- Przy małym, luźnym paprochu przepłucz oko czystą wodą przez 15-20 minut.
- Nie wyciągaj przedmiotu, który przebił oko albo jest w nie wbity.
- Po kontakcie z chemią płucz oko natychmiast i pilnie szukaj pomocy medycznej.
- Ból, pogorszenie widzenia, światłowstręt lub utrzymujące się uczucie ciała obcego wymagają badania okulistycznego.
Najpierw oceń, z czym masz do czynienia
Jeśli coś wpadło do oka podczas spaceru, sprzątania czy pracy w ogrodzie, najczęściej jest to luźna drobina, na przykład rzęsa, kurz, piasek lub mały owad. Typowe objawy to łzawienie, pieczenie, zaczerwienienie i wrażenie, że coś przesuwa się pod powieką.
Większej ostrożności wymaga sytuacja, w której ciało obce uderzyło w oko z dużą prędkością. Opiłek metalu po wierceniu, fragment szkła, drewna lub kamienia może wbić się w rogówkę albo głębiej. Brak widocznego przedmiotu nie oznacza, że uraz jest błahy, zwłaszcza gdy pojawił się nagły spadek ostrości widzenia.
Osobną kategorią są detergenty, środki do udrażniania rur, wybielacze, rozpuszczalniki i inne chemikalia. W tym przypadku nie czekam, aż pieczenie minie samo, tylko od razu zaczynam płukanie, ponieważ liczy się każda minuta kontaktu substancji z powierzchnią oka.
Co zrobić krok po kroku przy małym paprochu
Przy zwykłej drobinie najbezpieczniejszą metodą jest dokładne wypłukanie oka. Nie próbuj od razu szukać ciała obcego palcem. Odruch pocierania jest silny, ale często przesuwa drobinę po rogówce i powoduje dodatkowe zadrapanie.
- Umyj ręce wodą z mydłem i zdejmij soczewkę kontaktową, jeśli łatwo odchodzi. Nie szarp soczewki, która przykleiła się do oka.
- Stań nad umywalką albo pochyl się pod łagodnym strumieniem czystej, letniej wody. Możesz użyć także butelkowanej wody lub jałowego roztworu soli fizjologicznej.
- Trzymaj powiekę szeroko otwartą i kieruj wodę tak, aby przepływała przez oko od strony nosa na zewnątrz. Strumień powinien być delikatny, nie gwałtowny.
- Płucz oko obficie przez około 15-20 minut, mrugając co jakiś czas. Przy małej drobinie część zanieczyszczeń wypłukują również naturalne łzy.
- Po płukaniu odpocznij kilka minut i sprawdź, czy widzenie jest prawidłowe, a uczucie drapania wyraźnie słabnie.
Jeżeli paproch nadal przeszkadza, nie przechodź do samodzielnego „wydłubywania”. Utrzymujące się drapanie może oznaczać zadrapanie rogówki, a nie tylko obecność drobiny. W takiej sytuacji oko powinien obejrzeć lekarz, najlepiej okulista.
Czego nie robić, nawet jeśli bardzo kusi
Najczęstszy błąd to pocieranie zamkniętej powieki. Może wydawać się, że w ten sposób przesuwamy paproch do kącika oka, ale w praktyce zwiększamy tarcie i ryzyko uszkodzenia rogówki. Nie używaj też pęsety, igły, patyczka kosmetycznego ani końcówki chusteczki.
- Nie próbuj wyciągać przedmiotu, który jest wbity w oko lub wystaje z jego powierzchni.
- Nie zakraplaj oka przypadkowymi kroplami, alkoholem, herbatą ani domowymi mieszankami.
- Nie zakładaj soczewki kontaktowej, dopóki oko nie wróci do pełnego komfortu.
- Nie zakrywaj szczelnie oka opatrunkiem bez wskazania lekarza, szczególnie gdy podejrzewasz ranę penetrującą.
- Nie prowadź samochodu, jeśli widzenie jest zamglone albo nierówne między oczami.
Krople nawilżające mogą przynieść ulgę dopiero wtedy, gdy ciało obce zostało usunięte i nie ma objawów poważnego urazu. Krople z antybiotykiem lub środkiem znieczulającym stosuj wyłącznie po konsultacji. Preparat znieczulający może ukryć pogarszający się stan i opóźnić właściwe leczenie.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc medyczna
Nie każda sytuacja wymaga pogotowia, ale niektóre objawy powinny zakończyć domowe próby. Jeżeli ciało obce wbiło się w oko, doszło do uderzenia z dużą prędkością albo widzenie nagle się pogorszyło, potrzebna jest pilna pomoc okulistyczna. W razie ciężkiego urazu można skontaktować się z numerem 112 lub 999.
| Objaw lub sytuacja | Co zrobić |
|---|---|
| Substancja chemiczna w oku | Natychmiast płucz oko co najmniej 20 minut i jedź po pilną pomoc medyczną. Jeśli możesz, zabierz opakowanie środka. |
| Przedmiot wbity w gałkę oczną | Nie dotykaj go, nie wyciągaj i nie uciskaj oka. Zabezpiecz się przed dalszym urazem i wezwij pomoc. |
| Opiłek metalu po szlifowaniu lub wierceniu | Nie próbuj usuwać go samodzielnie. Potrzebne jest badanie okulistyczne, nawet jeśli ból chwilowo osłabł. |
| Pogorszenie widzenia, silny ból lub światłowstręt | Skontaktuj się pilnie z okulistą albo zgłoś się na SOR. |
| Objawy utrzymujące się dłużej niż 24 godziny | Umów badanie, ponieważ możliwe jest zadrapanie rogówki lub pozostawiona drobina. |
Jeśli rana powstała podczas pracy z narzędziem, nie uspokajaj się tylko dlatego, że oko nie jest mocno czerwone. Uraz wysokoenergetyczny może wyglądać niepozornie, a mimo to wymagać specjalistycznego badania w lampie szczelinowej.
Co zrobić, gdy po przepłukaniu nadal drapie
Uczucie piasku pod powieką może utrzymywać się przez kilka godzin, jeśli rogówka została lekko otarta. Rogówka to przezroczysta, bardzo wrażliwa przednia część oka, dlatego nawet niewielkie zadrapanie potrafi boleć przy mruganiu i powodować łzawienie.
Po wypłukaniu oka możesz odpocząć w przyciemnionym pomieszczeniu, ograniczyć ekran i nie dotykać powiek. Jeśli zwykle możesz je stosować, na ból można przyjąć doustny paracetamol lub ibuprofen zgodnie z ulotką, ale lek przeciwbólowy nie zastępuje badania.
Do okulisty zgłoś się szybciej, gdy ból narasta, oko staje się coraz bardziej czerwone, pojawia się wydzielina, światło wyraźnie przeszkadza albo widzenie pozostaje zamglone. Dotyczy to również dzieci, które często nie potrafią dokładnie opisać, co i kiedy dostało się do oka.
Jak chronić oczy przy podobnych sytuacjach
Najlepsza pierwsza pomoc zaczyna się przed urazem. Przy wierceniu, cięciu, koszeniu trawy i pracy z pyłem używaj okularów ochronnych z bocznymi osłonami. Zwykłe okulary korekcyjne ograniczają ryzyko tylko częściowo, ponieważ nie zabezpieczają dobrze boków oczu.W domu warto mieć łatwo dostępny czysty roztwór do płukania oczu lub butelkę wody. Nie przechowuj jednak otwartej ampułki przez długi czas i nie dotykaj jej końcówką oka, bo możesz zanieczyścić płyn.
Osoby noszące soczewki kontaktowe powinny szczególnie uważać na kurz, wiatr i pracę w zapylonym pomieszczeniu. Soczewka może zatrzymać drobinę przy powierzchni oka, dlatego po takim zdarzeniu najlepiej ją zdjąć, przepłukać oko i wrócić do soczewek dopiero po ustąpieniu objawów.Najważniejsza decyzja zależy od rodzaju urazu
Przy luźnej rzęsie lub drobinie kurzu zwykle wystarczą spokojne mruganie i obfite płukanie. Przy opiłku metalu, szkle, chemikaliach, silnym bólu lub zmianie widzenia domowe metody przestają być bezpiecznym rozwiązaniem.
Moja praktyczna zasada jest prosta: jeśli nie masz pewności, czy ciało obce jest luźne, nie próbuj go wyjmować. Lepiej poświęcić czas na konsultację niż zamienić niewielkie podrażnienie w uraz rogówki, zakażenie lub poważne uszkodzenie widzenia.
