Delikatna technika i szybka ocena objawów chronią oko przed dodatkowym urazem
- Umyj ręce i zdejmij soczewki kontaktowe przed dotykaniem powiek.
- Dolną powiekę można odciągnąć łatwo, gdy patrzysz do góry.
- Górną powiekę odwracaj bez naciskania gałki ocznej i bez szarpania za rzęsy.
- Przy chemikaliach najpierw płucz oko przez co najmniej 20 minut.
- Ból, światłowstręt, pogorszenie widzenia lub uraz z dużą prędkością wymagają pilnej konsultacji.
Po co odwraca się powiekę i kiedy ma to sens
Odwrócenie powieki, fachowo nazywane ewersją, pozwala obejrzeć jej wewnętrzną powierzchnię oraz spojówkę. To właśnie tam może przykleić się piasek, rzęsa, pyłek albo niewielka drobinka po pracy w ogrodzie. Typowe objawy to uczucie piasku pod powieką, łzawienie, kłucie i zaczerwienienie.
Najpierw daję oku szansę na samooczyszczenie. Kilka spokojnych mrugnięć i przepłukanie czystą wodą lub jałowym roztworem soli fizjologicznej często wystarcza. Nie należy odwracać powieki na siłę tylko po to, by koniecznie znaleźć drobinkę.
Jeżeli do oka dostał się środek chemiczny, nie zaczynaj od oglądania powieki. Zgodnie z zaleceniami NHS trzeba natychmiast płukać oko dużą ilością letniej wody przez minimum 20 minut, a dopiero później szukać pomocy medycznej. Nie pocieraj oka i nie zakraplaj go przypadkowymi preparatami.Jak odwrócić dolną powiekę
Dolną powiekę zwykle można skontrolować bez większego problemu. Potrzebujesz dobrego światła, lustra i czystych rąk. Jeśli robi to druga osoba, powinna uprzedzać o każdym ruchu, ponieważ nagłe odsunięcie powieki może wywołać odruchowe mrugnięcie.
- Umyj ręce wodą z mydłem i zdejmij soczewki kontaktowe.
- Stań przy lustrze i skieruj wzrok do góry.
- Palcem delikatnie odciągnij dolną powiekę w dół, trzymając ją za skórę, a nie za gałkę oczną.
- Obejrzyj wewnętrzną powierzchnię powieki w dobrym świetle.
- Jeżeli widzisz luźną, małą drobinkę, przepłucz oko jałową solą fizjologiczną albo czystą wodą.
Nie używam do tego pęsety, paznokcia ani suchego patyczka. Nawet mały ruch może przesunąć ciało obce na rogówkę, czyli przezroczystą przednią część oka, i spowodować otarcie jej powierzchni.
Jak odwrócić górną powiekę bez szarpania
Górna powieka jest trudniejsza do odwrócenia, dlatego tutaj szczególnie liczy się spokój. Najpierw spróbuj prostszego sposobu: złap za rzęsy górnej powieki, delikatnie pociągnij ją w dół na dolną powiekę i kilka razy mrugnij. Dolne rzęsy mogą przesunąć drobinkę i pomóc ją wypłukać.
Jeśli to nie działa, możesz spróbować obejrzeć powiekę według poniższej techniki, ale tylko wtedy, gdy nie doszło do urazu, nie ma silnego bólu i widzenie pozostaje prawidłowe.
- Umyj ręce i usiądź przed lustrem przy mocnym, rozproszonym świetle.
- Skieruj wzrok w dół, bez zaciskania powiek.
- Chwyć górną powiekę za rzęsy lub skórę tuż nad ich linią i delikatnie odciągnij ją od oka.
- Drugą ręką możesz przyłożyć czysty, suchy patyczek kosmetyczny poziomo do skóry powyżej ruchomej części powieki. Nie dotykaj nim oka.
- Przełóż brzeg powieki przez patyczek do góry i lekko w stronę czoła, a potem usuń patyczek.
- Jeśli powieka nie odwraca się łatwo, przerwij próbę. Brak efektu nie jest powodem do mocniejszego naciskania.
Nie próbuj samodzielnie wykonywać tak zwanej podwójnej ewersji, która odsłania jeszcze głębszy zachyłek spojówki. To technika przydatna w badaniu okulistycznym, ale wymaga doświadczenia i dobrego unieruchomienia głowy.
Przeczytaj również: Drganie powieki - kiedy to miokimia, a kiedy skurcz?
Co zrobić, gdy powieka nie chce się odwrócić
To częste, zwłaszcza przy silnym odruchu mrugania, obrzęku albo napięciu mięśni. Zamiast ponawiać próby, przepłucz oko, zamknij je na chwilę i sprawdź, czy objawy słabną. Jeśli nadal czujesz drapanie, drobinka może znajdować się na rogówce albo mogło już dojść do jej otarcia.
Co zrobić po znalezieniu drobinki
Najbezpieczniejsze jest płukanie oka jałową solą fizjologiczną lub czystą, letnią wodą. Strumień nie powinien być silny. Podczas płukania trzymaj powiekę otwartą i pozwól, aby woda spływała od strony nosa na zewnątrz.
Jeżeli ciało obce jest wbite, przyklejone do rogówki albo nie przesuwa się podczas płukania, nie próbuj go odrywać. Nie stosuj też kropli znieczulających bez zaleceń lekarza. Mogą znosić ból, ale nie usuwają przyczyny i mogą opóźnić reakcję na pogorszenie stanu oka.
| Objaw po płukaniu | Rozsądne postępowanie |
|---|---|
| Lekkie łzawienie i krótkotrwałe pieczenie | Odpocznij, nie pocieraj oka i obserwuj, czy objawy ustępują. |
| Uczucie ciała obcego utrzymujące się po kilku godzinach | Skontaktuj się z okulistą lub optometrystą, ponieważ może być potrzebne badanie w lampie szczelinowej. |
| Ból, światłowstręt, pogorszenie widzenia lub nasilone zaczerwienienie | Poszukaj pilnej pomocy medycznej. |
| Uraz narzędziem, opiłkiem metalu albo przedmiotem poruszającym się z dużą prędkością | Nie odwracaj powieki i nie wyciągaj ciała obcego. Jedź pilnie na SOR lub do okulisty. |
Najczęstsze błędy, które pogarszają podrażnienie
W praktyce największym problemem nie jest sama technika, lecz pośpiech. Oko łzawi, człowiek zaczyna je pocierać, a potem coraz mocniej próbuje odciągać powiekę. Taki schemat łatwo zamienia niewielkie podrażnienie w otarcie rogówki.
- Nie dotykaj oka brudnymi rękami ani końcówką butelki z kroplami.
- Nie używaj pęsety, igły, paznokcia ani suchego patyczka.
- Nie pocieraj oka, nawet jeśli swędzi lub łzawi.
- Nie zakładaj soczewek kontaktowych do czasu całkowitego ustąpienia objawów.
- Nie zakraplaj antybiotyku ani kropli znieczulających bez konsultacji.
- Nie powtarzaj wielokrotnie ewersji, jeśli pojawia się ból lub obrzęk.
Kiedy domowa próba powinna się skończyć
Do okulisty zgłoś się, jeśli po przepłukaniu nadal masz wrażenie, że coś drapie przy każdym mrugnięciu. Pilnej oceny wymagają także spadek ostrości widzenia, silny ból, światłowstręt, nudności, krwawienie oraz niemożność otwarcia oka.
Po kontakcie z wybielaczem, środkiem do udrażniania rur, detergentem przemysłowym lub inną substancją żrącą płucz oko od razu i nie czekaj na rozwój objawów. Podobnie postępuj po uderzeniu opiłkiem metalu, szkłem lub innym ostrym przedmiotem. W takich sytuacjach samo odwrócenie powieki nie rozwiązuje problemu, bo uszkodzenie może dotyczyć głębszych struktur.
U dziecka lepiej ograniczyć domowe manipulowanie do mrugania i płukania. Jeśli dziecko zaciska oko, mocno płacze albo nie pozwala go dotknąć, nie zmuszaj go do ewersji. Bezpieczniejsza będzie szybka konsultacja.
Najbezpieczniejszy odruch na przyszłość
Zapamiętaj prostą kolejność: umyj ręce, zdejmij soczewki, nie pocieraj, przepłucz oko i dopiero wtedy oceń powiekę. Dolną można zwykle odciągnąć samodzielnie, natomiast górną należy odwracać tylko bardzo delikatnie i wyłącznie przy łagodnych objawach.
Jeżeli po płukaniu oko nadal boli albo widzenie jest inne niż przed zdarzeniem, nie trać czasu na kolejne próby. W przypadku oka ostrożność nie jest przesadą, tylko najprostszym sposobem, by małe podrażnienie nie przerodziło się w poważniejszy uraz.
