Napięcie w oku czy wysokie ciśnienie? Objawy i badania

Co może oznaczać uczucie napięcia w oku

W języku potocznym napięcie oka oznacza najczęściej zmęczenie, ucisk lub uczucie ciężkich powiek. Pojawia się po wielu godzinach pracy przy komputerze, intensywnym czytaniu, prowadzeniu samochodu po zmroku albo długim korzystaniu ze smartfona. Często towarzyszą mu pieczenie, łzawienie, chwilowe zamglenie obrazu i ból głowy.

Takie dolegliwości mogą wynikać z przeciążenia akomodacji. Akomodacja to zdolność oka do ustawiania ostrości na różnych odległościach. Podczas patrzenia z bliska mięsień rzęskowy pracuje niemal bez przerwy, a przy ekranie dodatkowo rzadziej mrugamy. Film łzowy szybciej paruje, dlatego oczy zaczynają szczypać i sprawiają wrażenie napiętych.

Inne znaczenie ma podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe. Dotyczy ono cieczy wodnistej krążącej w przedniej części oka. Kiedy jej odpływ jest utrudniony, ciśnienie może wzrosnąć, a długotrwałe zaburzenia mogą uszkadzać nerw wzrokowy. Jak podaje National Eye Institute, wysokie ciśnienie zwiększa ryzyko jaskry, ale samo w sobie nie oznacza jeszcze tej choroby.

To rozróżnienie jest bardzo ważne. Zmęczenie oka można odczuwać przy prawidłowym ciśnieniu, a jaskra może rozwijać się bez bólu i bez poczucia rozpierania. Nie da się więc wiarygodnie ocenić ciśnienia na podstawie samych wrażeń.

Objawy, których nie warto ze sobą mylić

Zmęczenie i suchość oka

Przy przeciążeniu wzroku dolegliwości zwykle nasilają się pod koniec dnia i poprawiają po odpoczynku. Typowe są pieczenie, piasek pod powiekami, zaczerwienienie, łzawienie oraz przejściowe rozmazanie obrazu. Niekiedy pojawia się napięcie w okolicy skroni, karku i czoła, szczególnie gdy monitor stoi zbyt wysoko albo zbyt blisko.

Za objawami mogą stać także źle dobrane okulary, niewyrównany astygmatyzm, nieprawidłowa praca obu oczu lub zbyt mała częstotliwość mrugania. Jeśli problem powtarza się mimo odpoczynku, nie zakładam automatycznie, że winny jest ekran. W takiej sytuacji potrzebne jest badanie wzroku i ocena powierzchni oka.

Podwyższone ciśnienie i jaskra

Przewlekle podwyższone ciśnienie często nie powoduje bólu ani pogorszenia ostrości widzenia. Z czasem może jednak dochodzić do ubytków w polu widzenia, początkowo niezauważalnych, ponieważ mózg częściowo kompensuje brakujące informacje. Brak objawów nie wyklucza problemu.

Wartość powyżej 21 mmHg jest zwykle traktowana jako podwyższona, ale to tylko punkt orientacyjny. U jednej osoby nerw wzrokowy może tolerować wyższe wartości, a u innej uszkodzenie jaskrowe może występować przy ciśnieniu mieszczącym się w typowej normie. Dlatego wynik trzeba zawsze oceniać razem z wyglądem tarczy nerwu wzrokowego, polem widzenia i grubością rogówki.

Przeczytaj również: Zakażenie oka - objawy, leczenie i kiedy do okulisty

Ostry atak zamknięcia kąta

Nagły wzrost ciśnienia wygląda zupełnie inaczej niż zwykłe zmęczenie. Alarmujące są silny ból jednego oka, wyraźne zaczerwienienie, nagłe zamglenie widzenia, tęczowe aureole wokół świateł, ból głowy, nudności lub wymioty. Takie objawy mogą oznaczać ostre zamknięcie kąta przesączania, czyli stan wymagający natychmiastowej pomocy.

Nie należy czekać, aż objawy same ustąpią, ani próbować pożyczać kropli od innej osoby. Przy kilku wymienionych symptomach występujących jednocześnie trzeba zgłosić się do ostrego dyżuru okulistycznego lub na szpitalny oddział ratunkowy.

Dlaczego ciśnienie w oku może się podnosić

Najczęstszą przyczyną jest utrudniony odpływ cieczy wodnistej. W jaskrze otwartego kąta odpływ staje się mniej wydajny, ale proces rozwija się powoli. W jaskrze zamkniętego kąta droga odpływu może zostać zablokowana przez tęczówkę, co czasami prowadzi do gwałtownego wzrostu ciśnienia.

Ryzyko zwiększają między innymi:

• jaskra u rodziców lub rodzeństwa,
• starszy wiek,
• duża krótkowzroczność lub dalekowzroczność,
• cienka rogówka,
• przebyte urazy i operacje oka,
• cukrzyca oraz niektóre choroby układu krążenia,
• długotrwałe lub nieprawidłowe stosowanie leków steroidowych, także w postaci kropli, maści, inhalacji lub tabletek.

Praca przy monitorze zwykle powoduje suchość i zmęczenie, ale nie jest typową przyczyną przewlekłego nadciśnienia ocznego. To jeden z częstszych błędów interpretacyjnych. Można mieć bardzo niekomfortowe oczy po całym dniu przed ekranem i prawidłowe ciśnienie, a jednocześnie nie odczuwać niczego przy rozwijającej się jaskrze.

Jak sprawdza się, czy problem dotyczy ciśnienia

Podstawowym badaniem jest tonometria. W gabinecie może być wykonana bezdotykowo za pomocą podmuchu powietrza albo metodą aplanacyjną przy lampie szczelinowej. Sam pomiar nie wystarcza do rozpoznania jaskry, ponieważ wynik zmienia się w ciągu dnia i zależy między innymi od grubości oraz właściwości rogówki.

Pełna ocena może obejmować:

• badanie dna oka z oceną tarczy nerwu wzrokowego,
• pola widzenia, które pokazuje, czy występują ubytki obwodowego widzenia,
• OCT, czyli obrazowanie warstw siatkówki i włókien nerwowych,
• pachymetrię, czyli pomiar grubości rogówki,
• gonioskopię, która pozwala ocenić kąt odpływu cieczy wodnistej,
• badanie ostrości widzenia, refrakcji, przedniego odcinka oka i powierzchni oka.

Jeżeli wynik jest graniczny albo podwyższony, okulista może zalecić powtórzenie pomiarów o różnych porach. Zdarza się również, że pierwsze badanie wskazuje nadciśnienie oczne, ale nerw wzrokowy i pole widzenia są prawidłowe. Taki stan wymaga obserwacji, lecz nie jest równoznaczny z jaskrą.

Na wizytę dobrze zabrać listę przyjmowanych leków, zwłaszcza steroidów, oraz informacje o jaskrze występującej w rodzinie. Jeśli objawy pojawiają się głównie przy pracy z bliska, warto powiedzieć o tym wprost, ponieważ okulista powinien ocenić nie tylko ciśnienie, lecz także wadę wzroku, akomodację, zbieżność oczu i film łzowy.

Co można zrobić na co dzień, a czego lepiej nie przeceniać

Przy typowym zmęczeniu wzroku najlepiej działa kilka prostych zmian stosowanych regularnie, a nie pojedynczy gadżet. Podczas pracy przy ekranie stosuję zasadę 20-20-20: co 20 minut przez około 20 sekund patrzę na obiekt oddalony o co najmniej 6 metrów. Pomaga też świadome mruganie, krótkie zamykanie oczu i przerwa trwająca około 15 minut po dwóch godzinach ciągłej pracy.

Monitor powinien znajdować się mniej więcej na wyciągnięcie ręki, a jego górna krawędź na wysokości oczu lub nieco poniżej. Trzeba ograniczyć odblaski, ustawić czytelny kontrast i nie kierować nawiewu klimatyzacji prosto na twarz. Największą różnicę daje ergonomia oraz przerwy, nie specjalny filtr naklejony na ekran.

Przy suchości można rozważyć krople nawilżające, najlepiej bez konserwantów, zwłaszcza jeśli są używane często. Soczewki kontaktowe mogą nasilać dyskomfort, dlatego podczas długiej pracy przy komputerze okulary bywają wygodniejszym rozwiązaniem. Krople „wybielające” oczy nie leczą przyczyny, a preparatów obniżających ciśnienie nie wolno stosować bez zaleceń okulisty.

Okulary blokujące światło niebieskie nie są uniwersalnym rozwiązaniem na napięcie oczu. American Academy of Ophthalmology wskazuje, że większe znaczenie mają przerwy, prawidłowa korekcja i leczenie suchości oka. Jeśli okulary poprawiają komfort, mogą być dodatkiem, ale nie zastąpią badania wzroku.

Kiedy nie czekać na zwykłą wizytę

Pilnej konsultacji wymagają nagłe zaburzenia widzenia, silny lub szybko narastający ból oka, jednostronne zaczerwienienie z bólem głowy, nudności, wymioty, aureole wokół źródeł światła oraz uraz oka. Podobnie należy postąpić przy nagłej utracie części pola widzenia, pojawieniu się licznych mętów lub błysków.

Jeśli dolegliwości są łagodne, ale utrzymują się przez kilka dni, nawracają albo nie ustępują po odpoczynku, warto umówić pełne badanie okulistyczne. Szczególnie nie odkładałbym go przy rodzinnej jaskrze, stosowaniu steroidów lub wcześniejszym podwyższonym wyniku tonometrii.

Najrozsądniejszy plan, gdy oczy dają sygnał ostrzegawczy

Najpierw sprawdź, czy objawy pojawiają się po ekranie, czy także rano i po odpoczynku. Zrób przerwy, popraw ustawienie monitora i zadbaj o mruganie, ale nie próbuj na tej podstawie samodzielnie rozpoznawać ciśnienia w oku.

Uczucie napięcia nie jest pomiarem ciśnienia. Jeśli problem nawraca, umów okulistę i poproś o ocenę ciśnienia, nerwu wzrokowego oraz powierzchni oka. Gdy pojawią się nagły ból, czerwone oko, zamglone widzenie lub nudności, potraktuj to jak stan pilny, bo szybka reakcja może mieć znaczenie dla zachowania widzenia.